Gedenksteen Veenendaalsche Stoomweverij

Nadat de grootschalige veenderij op zijn einde liep, kwam het wolkammen, -spinnen en –weven, dat al eeuwenlang thuis geschiedde, op grote schaal op. Na de watersnoodramp van 1855 stimuleerde koning Willem III de wederopbouw met steun aan de oprichting van de Veense fabrieken. De Veenendaalsche Stoomspinnerij en Weverij (VSW), ook wel De Grote Fabriek genoemd, werd in 1861 opgericht. In tegenstelling tot andere grote fabrieken waren de eigenaren van deze wolfabriek niet Veens. De fabriek was de grootste in Veenendaal in de 19de eeuw. Na de Tweede Wereldoorlog ging het bergafwaarts met de fabriek, waarna in 1977 sluiting volgde.

Behalve de gedenksteen en het element van de poort zijn slechts nog een deel van de arbeiderswoningen van de VSW aan de Oranjestraat behouden. Dit zijn de enige elementen die nu nog fysiek herinneren aan de VSW. De gedenksteen is de eerste steen, die in 1861 gelegd werd door de oprichters en bevat de tekst: “Veenendaalsche Stoomweverij / De eerste steen gelegd 2 april 1861 / door / J.W. Bottenheim en Eduard M. Mijnssen.”

Na de afbraak van de fabriek ontwierp architect A. Kroesbergen uit Veenendaal in samenwerking met de Dienst Gemeentewerken een inpassing voor de steen in een muurtje op de hoek Weverij-Zandstraat, dat bij de recente nieuwbouw van het gebouw De Stoomwever het veld moest ruimen. De steen is vervolgens in 2007 in de voorgevel van dit nieuwe gebouw ingemetseld, zoals een gevelsteen naast de VSW-gedenksteen vermeldt. Het overgebleven, ijzeren element van de toegangspoort is in 1985 – eveneens naar ontwerp van A. Kroesbergen – opgehangen tussen Kalanderij 67 en 91. Het bestaat uit een rond element met de letters VSW en VWS erin verwerkt en het jaartal van aanbrengen: 1985.

Bron: Veenendaalopdekaart.nl